Lồng đèn thuyền là một trong những mẫu lồng đèn thủ công có hình dáng đặc biệt, lấy cảm hứng từ những chiếc thuyền buồm truyền thống. Không giống các mẫu lồng đèn tròn, lồng đèn hình trụ hay lồng đèn hình hoa, mẫu lồng đèn thuyền có cấu tạo phức tạp với nhiều bộ phận như thân thuyền, khoang giữa, cột buồm, cánh buồm và hệ thống dây cố định.
Để làm được một chiếc lồng đèn thuyền đẹp, phần khung cần được tạo hình chính xác ngay từ đầu. Các thanh tre phải có độ cong phù hợp, thân thuyền cần cân đối hai bên, cột buồm phải đứng chắc và phần cánh buồm phải có tỷ lệ hài hòa với thân thuyền.
Trong bài viết này, hãy cùng tìm hiểu cách làm lồng đèn thuyền bằng tre từng bước, từ khâu chuẩn bị vật liệu, tạo thân thuyền, dựng khoang, làm cột buồm, tạo cánh buồm cho đến bọc vải và hoàn thiện thành một chiếc lồng đèn.
Lồng đèn thuyền là gì?
Lồng đèn thuyền là mẫu đèn lồng được tạo hình mô phỏng một chiếc thuyền buồm. Phần dưới là thân thuyền, phía trên có một hoặc nhiều cột buồm cùng các khung cánh buồm.
Về cấu tạo, một chiếc lồng đèn thuyền có thể gồm nhiều thanh tre nhỏ được uốn cong và liên kết với nhau. Các thanh tre tạo thành đường viền bên ngoài, trong khi những thanh ngang và thanh dọc bên trong giúp khung giữ được hình dáng.
Sau khi hoàn thành phần khung, người làm có thể bọc vải lên từng khu vực để tạo thành bề mặt lồng đèn. Nếu muốn sử dụng để chiếu sáng, có thể bố trí thêm nguồn sáng bên trong thân thuyền.
Điểm đặc biệt của mẫu này nằm ở việc người làm phải kết hợp giữa kỹ thuật tạo khung lồng đèn truyền thống với hình dáng của một chiếc thuyền buồm.
Chuẩn bị vật liệu làm lồng đèn thuyền bằng tre
Trước khi bắt đầu tạo khung, cần chuẩn bị đầy đủ vật liệu và dụng cụ. Trong đó, tre hoặc nan tre là vật liệu quan trọng nhất vì toàn bộ hình dáng của lồng đèn phụ thuộc vào độ dẻo, độ thẳng và khả năng uốn cong của nan.
Tre hoặc nan tre
Nên chọn những thanh tre có độ dẻo tương đối tốt, không quá giòn và không có nhiều mắt tre ở những vị trí cần uốn.
Nan nhỏ có thể dùng để tạo các đường cong của thân thuyền và khung cánh buồm. Những thanh chắc và thẳng hơn nên dùng cho phần cột buồm hoặc những vị trí chịu lực.
Dây cố định
Dây được sử dụng để liên kết các thanh tre tại những điểm giao nhau. Ngoài ra, dây còn có tác dụng giữ cột buồm và tạo đường căng từ đỉnh cột xuống thân thuyền.
Dụng cụ
Một số dụng cụ cơ bản gồm:
- Dao hoặc dụng cụ xử lý nan tre.
- Kìm.
- Kéo.
- Thước đo.
- Dụng cụ uốn tre.
- Dây buộc.
- Keo hoặc vật liệu gia cố nếu cần.
- Vải dùng để bọc khung.
- Đèn và phụ kiện chiếu sáng nếu muốn hoàn thiện thành lồng đèn.
Cách làm lồng đèn thuyền bằng tre từng bước
Bước 1: Xác định kích thước và tỷ lệ của thuyền
Trước tiên cần xác định kích thước tổng thể của mẫu lồng đèn.
Đây là bước rất quan trọng vì tỷ lệ giữa thân thuyền, chiều rộng, chiều cao cột buồm và kích thước cánh buồm sẽ quyết định hình dáng cuối cùng.
Có thể phác thảo chiếc thuyền trên giấy trước khi làm. Đánh dấu chiều dài thân, vị trí cột buồm, khoang giữa và kích thước tương đối của cánh buồm.
Không nên làm cột buồm quá cao so với thân vì mô hình dễ bị mất cân đối. Ngược lại, nếu thân thuyền quá dài nhưng cột buồm quá thấp thì hình dáng thuyền buồm sẽ không nổi bật.
Bước 2: Tạo khung thân thuyền
Phần thân là nền tảng của toàn bộ lồng đèn thuyền.
Bắt đầu bằng những thanh tre tạo đường đáy. Sau đó sử dụng các nan tre dài để tạo hai bên thân.
Các thanh tre được uốn cong nhẹ từ phần giữa về phía mũi và đuôi. Mũi thuyền thường được tạo hình nhọn và hơi nâng lên, trong khi phần giữa rộng hơn để tạo cảm giác giống một chiếc thuyền thực tế.
Khi ghép hai bên thân, cần chú ý độ cân đối. Nếu bên trái và bên phải có độ cong khác nhau quá nhiều, toàn bộ mô hình sẽ bị lệch.
Các điểm giao nhau cần được cố định tạm thời trước. Sau khi toàn bộ thân đã đúng hình dáng mới gia cố chắc chắn.
Bước 3: Tạo phần mũi và đuôi thuyền
Sau khi tạo đường thân chính, tiếp tục hoàn thiện mũi và đuôi.
Ở phần mũi, các thanh tre được đưa dần về một điểm phía trước để tạo dáng nhọn. Phần mũi có thể nâng nhẹ lên để tạo đường cong tự nhiên.
Phần đuôi thường rộng hơn và thấp hơn mũi.
Khi nhìn từ phía trước, hai bên thân nên có độ đối xứng tương đối. Khi nhìn từ bên cạnh, đường thân nên có độ cong nhẹ thay vì hoàn toàn thẳng.
Đây là lúc nên kiểm tra lại hình dáng trước khi chuyển sang phần khoang giữa.
Bước 4: Làm phần đáy và khoang giữa
Khi thân thuyền đã ổn định, tiếp tục tạo các thanh ngang bên trong.
Những thanh ngang có nhiệm vụ nối hai bên thân và giúp khung không bị biến dạng. Đồng thời, chúng tạo thành khu vực khoang giữa của chiếc thuyền.
Ở mẫu khung trong hình, phần giữa có khá nhiều thanh tre được ghép thành các hình chữ nhật và đa giác. Đây là phần giúp thân thuyền có chiều sâu thay vì chỉ là một khung phẳng.
Nếu sau này muốn đặt nguồn sáng bên trong, nên bố trí các thanh vừa đủ chắc nhưng không quá dày để ánh sáng có thể tỏa ra ngoài.
Bước 5: Dựng cột buồm chính
Cột buồm là chi tiết tạo nên đặc trưng của lồng đèn thuyền.
Chọn một thanh tre tương đối thẳng để làm cột chính. Cột được đặt tại vị trí đã xác định trên thân và cố định với các thanh ngang bên dưới.
Do cột buồm cao và chịu lực từ hệ thống dây, cần gia cố phần chân cột thật chắc.
Không nên chỉ buộc cột vào một thanh duy nhất. Có thể liên kết với nhiều điểm trong phần thân để tăng độ ổn định.
Sau khi dựng xong, nhìn từ phía trước để kiểm tra cột có bị nghiêng sang trái hoặc phải hay không.
Bước 6: Tạo cột buồm phụ
Tùy thiết kế, lồng đèn thuyền có thể có thêm cột buồm phụ.
Cột phụ thường thấp hơn cột chính và được bố trí ở phía trước hoặc phía sau.
Các cột này cần được đặt sao cho không che khuất hoàn toàn nhau khi nhìn từ phía trước. Khoảng cách giữa các cột cũng cần đủ để tạo cảm giác thông thoáng.
Bước 7: Làm khung cánh buồm
Cánh buồm là phần khó nhất trong quá trình tạo khung.
Đầu tiên chọn những nan tre nhỏ, có độ dẻo tốt. Uốn nan theo đường cong mong muốn rồi cố định vào cột buồm.
Khung cánh buồm không nhất thiết phải hoàn toàn phẳng. Một đường cong nhẹ sẽ giúp mô hình có chiều sâu và tạo cảm giác tự nhiên hơn.
Với mẫu trong hình, mỗi cánh buồm được tạo từ các thanh tre dọc kết hợp với thanh cong bên ngoài.
Khi hoàn thiện một bên, nên kiểm tra tỷ lệ với cột buồm và thân thuyền trước khi làm phần còn lại.
Bước 8: Cố định hệ thống dây
Sau khi cột và cánh buồm đã hoàn thiện, cần bố trí dây căng.
Dây có thể chạy từ đỉnh cột xuống mũi thuyền, đuôi thuyền hoặc các điểm khác trên thân.
Các đường dây này có hai chức năng: giữ cột buồm ổn định và tạo hình giống hệ thống dây trên một chiếc thuyền buồm.
Không nên kéo dây quá căng ngay lập tức. Nên cố định từng điểm rồi điều chỉnh dần cho đến khi cột buồm đứng thẳng và toàn bộ khung cân bằng.
Bước 9: Kiểm tra toàn bộ khung
Đây là bước rất quan trọng trước khi bọc vải.
Đặt khung trên mặt phẳng và quan sát từ nhiều hướng.
Kiểm tra:
- Thân thuyền có bị vặn hay không.
- Hai bên thân có tương đối cân bằng hay không.
- Mũi và đuôi có đúng vị trí hay không.
- Cột buồm có đứng thẳng hay không.
- Cánh buồm có bị lệch hay không.
- Các điểm nối có chắc chắn hay không.
- Dây căng có bị quá chùng hoặc quá căng hay không.
Nếu phát hiện sai lệch ở bước này, nên chỉnh sửa ngay.
Sau khi bọc vải, việc sửa khung sẽ khó hơn rất nhiều.
Bước 10: Bọc vải cho khung lồng đèn
Nếu muốn biến khung thành một chiếc lồng đèn hoàn chỉnh, bước tiếp theo là bọc vải.
Không nên cắt một mảnh vải duy nhất cho toàn bộ chiếc thuyền. Do khung có nhiều đường cong và góc nối, nên chia vải thành từng khu vực.
Có thể bắt đầu từ thân thuyền, sau đó đến khoang và cánh buồm.
Trước khi cắt vải, cần đo từng phần và chừa một khoảng nhỏ ở mép để cố định.
Vải nên được căng vừa phải. Nếu kéo quá mạnh, khung tre có thể bị biến dạng. Nếu để quá chùng, bề mặt lồng đèn sẽ không đẹp.
Bước 11: Lắp hệ thống chiếu sáng
Sau khi hoàn thiện phần vải, có thể bố trí nguồn sáng bên trong nếu muốn sử dụng như một chiếc đèn trang trí.
Nguồn sáng nên được đặt ở vị trí phù hợp với cấu trúc của thân thuyền để ánh sáng phân bố tương đối đều.
Dây điện cần được cố định gọn và không nên để tiếp xúc trực tiếp với những vị trí có thể gây ảnh hưởng đến vải hoặc khung.
Đối với lồng đèn sử dụng trong thời gian dài, cần ưu tiên hệ thống chiếu sáng phù hợp và đảm bảo an toàn điện.
Những điểm khó khi làm lồng đèn thuyền
1. Uốn thân thuyền
Đây là công đoạn yêu cầu sự kiên nhẫn. Nan tre cần được uốn từ từ để tạo đường cong đều.
Nếu uốn quá mạnh ở một điểm, nan có thể bị gãy hoặc tạo thành góc gấp khiến thân thuyền mất tự nhiên.
2. Giữ thân thuyền cân đối
Hai bên thân cần được kiểm tra liên tục.
Có thể đo khoảng cách giữa các điểm tương ứng ở hai bên để hạn chế tình trạng một bên rộng hoặc cao hơn bên còn lại.
3. Dựng cột buồm
Cột càng cao thì càng dễ bị nghiêng. Vì vậy phần chân cột phải được liên kết chắc với thân.
4. Tạo cánh buồm
Cánh buồm cần nhẹ và có đường cong phù hợp. Nếu sử dụng nan quá lớn, phần trên của lồng đèn sẽ nặng và khó cân bằng.
5. Bọc vải
Đây là công đoạn cần sự chính xác vì vải phải ôm theo hình dạng của khung.
Mẹo để làm lồng đèn thuyền đẹp và cân đối
Một chiếc lồng đèn thuyền đẹp không nhất thiết phải có quá nhiều chi tiết. Điều quan trọng hơn là tỷ lệ và sự cân bằng.
Một số kinh nghiệm có thể áp dụng:
- Làm thân thuyền trước rồi mới dựng cột buồm.
- Sử dụng nan nhỏ cho các chi tiết cong.
- Chọn nan chắc hơn cho cột chính.
- Đo hai bên thân trước khi cố định.
- Không kéo dây quá căng.
- Luôn kiểm tra khung từ nhiều góc.
- Hoàn thiện khung trước khi bọc vải.
- Không nên sử dụng quá nhiều thanh tre ở những khu vực không cần thiết.
- Giữ khoảng trống hợp lý để ánh sáng có thể xuyên qua khi hoàn thiện.
Có thể biến tấu lồng đèn thuyền như thế nào?
Sau khi nắm được cấu tạo cơ bản, có thể thay đổi kích thước và kiểu dáng để tạo ra nhiều mẫu khác nhau.
Có thể làm thân thuyền dài hơn, thay đổi độ cao cột buồm hoặc điều chỉnh kích thước cánh buồm.
Phần vải cũng có thể thay đổi màu sắc và họa tiết. Những màu sắc khác nhau sẽ tạo ra hiệu ứng hoàn toàn khác khi kết hợp với ánh sáng.
Ngoài mẫu thuyền buồm đơn giản, người làm có thể phát triển thêm các chi tiết như khoang thuyền, cabin nhỏ, cờ hoặc những bộ phận trang trí khác.
Tuy nhiên, càng thêm nhiều chi tiết thì yêu cầu về độ chắc chắn và cân bằng của khung càng cao.
Câu hỏi thường gặp về cách làm lồng đèn thuyền
Làm lồng đèn thuyền bằng tre có khó không?
So với những mẫu lồng đèn có hình dáng đơn giản, lồng đèn thuyền khó làm hơn vì có nhiều bộ phận cần tạo hình và liên kết. Phần khó nhất thường là tạo thân thuyền cân đối, dựng cột buồm và làm khung cánh buồm.
Có thể làm lồng đèn thuyền bằng nan tre nhỏ không?
Có. Nan tre nhỏ phù hợp với những chi tiết cần uốn cong như thân thuyền và cánh buồm. Tuy nhiên, đối với cột buồm hoặc những vị trí chịu lực, nên sử dụng thanh chắc hơn.
Có thể tự làm lồng đèn thuyền tại nhà không?
Có thể nếu làm mẫu kích thước nhỏ. Người mới nên bắt đầu bằng một mẫu đơn giản để làm quen với kỹ thuật uốn và cố định nan tre trước khi thực hiện mẫu lớn.
Có nhất thiết phải bọc vải không?
Không. Nếu chỉ muốn tạo mô hình trang trí hoặc nghiên cứu cấu tạo, có thể giữ nguyên phần khung tre. Nếu muốn tạo thành lồng đèn phát sáng thì cần bọc vật liệu phù hợp lên khung.
Phần nào khó nhất khi làm lồng đèn thuyền?
Phần khó thường nằm ở việc tạo đường cong thân thuyền và cánh buồm sao cho cân đối. Ngoài ra, cột buồm cao cũng cần được cố định chắc để không bị nghiêng.
Kết luận
Làm lồng đèn thuyền bằng tre là một quá trình kết hợp giữa kỹ thuật uốn nan, tạo khung và lắp ghép thủ công. Từ những thanh tre đơn giản, người làm có thể tạo nên một mô hình có đầy đủ thân thuyền, khoang giữa, cột buồm và cánh buồm.
Quy trình cơ bản gồm xác định kích thước, tạo thân thuyền, làm phần đáy và khoang, dựng cột buồm, tạo cánh buồm, cố định dây, kiểm tra khung rồi mới tiến hành bọc vải và lắp ánh sáng.
Điểm quan trọng nhất là không nên vội vàng chuyển sang bước tiếp theo khi phần khung trước đó chưa cân đối. Một thân thuyền chắc và cân bằng sẽ giúp những công đoạn phía trên dễ dàng hơn rất nhiều.
Với những người yêu thích đồ thủ công hoặc đang tìm hiểu cách làm lồng đèn Hội An, cách làm lồng đèn tre, cách làm lồng đèn hình thuyền, mẫu lồng đèn thuyền là một dự án thú vị để thử sức. Khi đã nắm được nguyên tắc tạo khung, bạn có thể thay đổi kích thước, màu sắc, kiểu cánh buồm và cách trang trí để tạo ra những mẫu lồng đèn mang dấu ấn riêng.
